ਕੌਣ ਨੇ ਹੂਤੀ ਬਾਗੀ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਵਿਵਾਦ ਹੈ? ਸੁਣੋ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇਨਸਾਈਟ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਗੌਤਮ ਕਪਿਲ ਦਾ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ।
ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚਰਚਾਵਾਂ ਛਿੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਕਸਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਨੇ ਹੂਤੀ ਬਾਗੀ? ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ 1674 AM ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਇਨਸਾਈਟ ਰਿਪੋਰਟ' (Insight Report) ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਗੌਤਮ ਕਪਿਲ ਨੇ ਇਸ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੁੱਦੇ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਿਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੇ ਤੱਥ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲੜਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਜੰਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ, ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਘੋਲ ਹੈ।
ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਬਾਗੀ ਧੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਖੜਕਾ-ਦੜੱਕੇ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਯਮਨ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਆਪਸੀ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਟਕਰਾਅ ਯਮਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਗੀ ਗੁੱਟ ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਹੂਤੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਥੰਮ੍ਹ 'ਸਾਊਦੀ ਅਰਾਮਕੋ' ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ।
Where to Listen
ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ 1674 AM 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਇਨਸਾਈਟ ਰਿਪੋਰਟ' (Insight Report) ਹੋਸਟ ਗੌਤਮ ਕਪਿਲ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਲਮੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਪੂਰੇ ਐਪੀਸੋਡ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ:
Episode Highlights
-
ਮੀਡੀਆ ਬਨਾਮ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ: ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਗ੍ਰੇਸੀ ਮੈਨਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਮੇਅਰ ਜ਼ੋਹਰਾਨ ਮਮਦਾਨੀ ਅਤੇ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਂਸਭਾ ਦੌਰਾਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਐਂਥਨੀ ਅਲਬਨੀਜ਼ ਤੋਂ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਤਿੱਖੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ।
-
ਹੂਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ: ਹੂਤੀ ਬਾਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਅਰਾਮਕੋ ਰਿਫਾਇਨਰੀ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਵੱਲੋਂ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੂੰ 'ਏਅਰ-ਟੂ-ਏਅਰ ਰੀਫਿਊਲਿੰਗ' ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ, ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸੰਕਟ।
-
ਬਾਬ-ਅਲ-ਮੰਦੇਬ ਅਤੇ ਜਿਬੂਤੀ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ: ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤੇ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੈਂਦੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮੁਲਕ ਜਿਬੂਤੀ ਅੰਦਰ ਅਮਰੀਕਾ, ਚੀਨ ਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਰਗੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਫੌਜੀ ਅੱਡਿਆਂ ਦਾ ਰੋਲ।
-
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਅਰਾਮਕੋ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ: ਇਸਲਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1932 ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਸਾਊਦ ਵੱਲੋਂ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, 1938 ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਅਰਾਮਕੋ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਨ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਇਤਿਹਾਸ।
ਕੌਣ ਨੇ ਹੂਤੀ ਬਾਗੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਪਿਛੋਕੜ ਕੀ ਹੈ?
ਹੂਤੀ ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸ਼ੀਆ ਜ਼ੈਦੀ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਾਗੀ ਗੁੱਟ ਹਨ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨ ਅਲ-ਹੂਤੀ ਵੱਲੋਂ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਲੀ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਾਲੇਹ ਦੇ ਕਥਿਤ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਅੰਸਾਰ ਅੱਲ੍ਹਾ' ਵੀ ਅਖਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਯਮਨ ਅੰਦਰ ਸ਼ੀਆ ਜ਼ੈਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਹੁਸੈਨ ਅਲ-ਹੂਤੀ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਹੀ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਨਾਮ ਹੂਤੀ ਪਿਆ। 2003 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਇਰਾਕ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਅਰੇਬਾਜ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ 'ਕੰਬੈਟਿੰਗ ਟੈਰੋਰਿਜ਼ਮ ਸੈਂਟਰ' (Combating Terrorism Center) ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ, 2014 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਨੇ ਹੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਹੂਤੀ ਬਾਗੀ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਹਮਾਸ ਤੇ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਧੁਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਯਮਨ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਟੈਕਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਵੱਖਰੀ ਕਰੰਸੀ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਹੂਤੀ ਬਾਗੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?
ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੂਤੀ ਬਾਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਯਮਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਨਾ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬੇਦਖ਼ਲ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ-ਪੱਖੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਧੜੇ ਦੇ ਵਧਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਯਮਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਢੀ ਸੀ।
2014 ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 2015 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੂਤੀ ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਦਾ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਨਾ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਯਮਨ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਬਦ-ਰੱਬੂ ਮਨਸੂਰ ਹਾਦੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣੀ ਪਈ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨੇ ਯੂ.ਏ.ਈ. ਅਤੇ ਬਹਿਰੀਨ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।
ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਹੂਤੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਲੀ ਅਬਦੁੱਲਾ ਸਾਲੇਹ ਦਾ ਵੀ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਹੂਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੂਤੀ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਰਿਆਧ ਸ਼ਹਿਰ, ਮੱਕਾ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਰਸਤਿਆਂ 'ਤੇ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਮਲੇ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜੰਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਅਰਾਮਕੋ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 23 ਸਤੰਬਰ 1932 ਨੂੰ ਇਬਨ ਸਾਊਦ ਵੱਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1938 ਵਿੱਚ ਦਮਾਮ ਵਿਖੇ ਵੱਡੇ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਮੁਲਕ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਬਦਲ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਸਾਊਦੀ ਅਰਾਮਕੋ' ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਕ ਕੰਪਨੀ ਬਣ ਗਈ।
ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਕਬੀਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੱਤਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਅਤੇ 622 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੱਕਾ ਤੋਂ ਮਦੀਨਾ ਵੱਲ ਹਿਜਰਤ ਮਗਰੋਂ ਅਰਬ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਉਭਾਰ ਹੋਇਆ। ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੇਤਰ ਓਟੋਮਨ (ਉਸਮਾਨੀਆ) ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਆਇਆ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਊਦੀ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁੱਢ 1744 ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸਾਊਦ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਧਾਰਕ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਅਬਦੁਲ ਵਹਾਬ ਦੇ ਗਠਜੋੜ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਸੀ।
ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਸਾਊਦ ਨੇ ਨਜਦ ਅਤੇ ਹਿਜਾਜ਼ ਸਮੇਤ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਊਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਣਾਇਆ। 1938 ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਹੇਠੋਂ ਅਥਾਹ ਤੇਲ ਨਿਕਲਣ ਮਗਰੋਂ 1944 ਵਿੱਚ 'ਅਰੇਬੀਅਨ ਅਮਰੀਕਨ ਆਇਲ ਕੰਪਨੀ' (Aramco) ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ। 1951 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੇਲ ਭੰਡਾਰ 'ਸਫ਼ਾਨੀਆ' ਅਤੇ 1957 ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਤੇਲ ਖੇਤਰ 'ਗ਼ਾਵਰ' ਮਿਲਿਆ। 1980 ਤੱਕ ਸਾਊਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਕੰਪਨੀ ਦਾ 100 ਫੀਸਦੀ ਕੰਟਰੋਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ 1988 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ 'ਸਾਊਦੀ ਅਰਾਮਕੋ' ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2019 ਵਿੱਚ ਅਰਾਮਕੋ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਈ.ਪੀ.ਓ. (IPO) ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਬਾਬ-ਅਲ-ਮੰਦੇਬ ਦਾ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਵ
ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਪਾਰਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਤੇਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਮੁਹਾਣੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ 'ਬਾਬ-ਅਲ-ਮੰਦੇਬ' ਦਾ ਰਸਤਾ ਬੇਹੱਦ ਤੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਯਮਨ ਦਾ ਮੋਖਾ ਇਲਾਕਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੂਤੀ ਬਾਗੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਕਾਇਮ ਕਰਕੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਾਰਗੋ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਨ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੇਲ ਭਰਨ (defensive air-to-air refueling) ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਊਦੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਨਾ ਆਉਣਾ ਪਵੇ।
ਜਿਬੂਤੀ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਅੱਡਿਆਂ ਦਾ ਸੱਚ
ਬਾਬ-ਅਲ-ਮੰਦੇਬ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਛੋਟਾ ਮੁਲਕ ਜਿਬੂਤੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਜਿਬੂਤੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਅਹਿਮ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਾਲ 2003 ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਇੱਥੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਫੌਜੀ ਅੱਡਾ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਫਰਾਂਸ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਫੌਜੀ ਅੱਡੇ ਵੀ ਜਿਬੂਤੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੀਨ ਦਾ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਕਾਫੀ ਆਧੁਨਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਿਬੂਤੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯਮਨ ਜਾਂ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਿਰ ਵਿਰੁੱਧ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ।
ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ
ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਇਨਸਾਈਟ ਰਿਪੋਰਟ' ਵਿੱਚ ਆਲਮੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਗਈ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਮੇਅਰ ਜ਼ੋਹਰਾਨ ਮਮਦਾਨੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਵਿਚਕਾਰ ਗ੍ਰੇਸੀ ਮੈਨਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਮੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਟਰੰਪ ਵੱਲੋਂ ਐਮ.ਐਸ.ਐਨ.ਬੀ.ਸੀ., ਸੀ.ਐਨ.ਐਨ. ਅਤੇ ਪੋਲੀਟਿਕੋ ਵਰਗੇ ਅਦਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਲਗਾਈਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮਮਦਾਨੀ ਨੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਂਸਭਾ ਦੇ ਇਜਲਾਸ ਦੌਰਾਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਐਂਥਨੀ ਅਲਬਨੀਜ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਐਵਾਰਡ ਲੈਣ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅੰਦਰ ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਖੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਬੋਂਡਾਈ ਹਮਲੇ ਵਰਗੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਲਬਨੀਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ "ਨਹੀਂ" ਕਹਿ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੀਡੀਆ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਆਸੀ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Key Takeaways
-
ਹੂਤੀ ਯਮਨ ਦੇ ਸ਼ੀਆ ਜ਼ੈਦੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਾਗੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨ ਅਲ-ਹੂਤੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
-
2014-2015 ਵਿੱਚ ਹੂਤੀਆਂ ਨੇ ਯਮਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸਨਾ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਨਸੂਰ ਹਾਦੀ ਦੀ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਬੇਦਖ਼ਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
-
ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੇ ਹੂਤੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੇਲ ਭਰਨ (air-to-air refueling) ਦੀ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਮਦਦ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
-
ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਬਾਬ-ਅਲ-ਮੰਦੇਬ ਜਲਡਮਰੂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕਾਰਗੋ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਰਣਨੀਤਕ ਰਸਤੇ ਹਨ।
-
ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1932 ਵਿੱਚ ਇਬਨ ਸਾਊਦ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ 1938 ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਮਿਲਣ ਮਗਰੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀ ਅਰਾਮਕੋ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਧੁਰਾ ਬਣੀ।
-
ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ ਜਿਬੂਤੀ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਫੌਜੀ ਅੱਡੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਊਦੀ-ਯਮਨ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਨਿਰਪੱਖ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ।
References and Further Reading
-
Combating Terrorism Center — ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਜਿਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਵੱਲੋਂ ਹੂਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
-
United Nations (UN) Records — 2022 ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਹੂਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜੰਗਬੰਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ।
-
Times of Israel — ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਐਂਥਨੀ ਅਲਬਨੀਜ਼ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਐਵਾਰਡ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ।
ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਟਕਰਾਅ, ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰੂਟਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਤੱਥਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਸੁਣਨ ਲਈ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਇਨਸਾਈਟ ਰਿਪੋਰਟ' ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੋ। ਹੋਸਟ ਗੌਤਮ ਕਪਿਲ ਦੇ ਇਸ ਮੁਕੰਮਲ ਐਪੀਸੋਡ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਸਪੌਟੀਫਾਈ, ਐਪਲ ਪੋਡਕਾਸਟ ਜਾਂ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਐਪ 'ਤੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਕੁਮੈਂਟ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੀ ਕਰੋ।
Frequently Asked Questions
ਕੀ ਹੂਤੀ ਬਾਗੀ ਅਤੇ ਯਮਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹਨ?
ਹੂਤੀ ਬਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ?
ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹੂਤੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ?
ਸਾਊਦੀ ਅਰਾਮਕੋ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕੀ ਹੈ?
ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਮਦਦ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?
What's Your Reaction?
