ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਵੰਡ ਦਾ ਸੰਤਾਪ ਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਚੁਣੌਤੀਆਂ - Gautam Kapil & Pritam Singh Rupal
Host:-
Gautam Kapil
Pritam Singh Rupal
ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਚੈ' ਵਿੱਚ Gautam Kapil ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ Pritam Singh Rupal ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, 1947 ਦੀ ਵੰਡ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੱਕ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਚੁਣੌਤੀਆਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।
ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ 1674 ਐੱਮ ਅਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਚੈ' ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਇਤਿਹਾਸ, 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ, ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਉੱਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮੰਥਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੋਸਟ Gautam Kapil ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ Pritam Singh Rupal ਨੇ ਇਸ ਚਰਚਾ ਦੌਰਾਨ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਹ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਹਿਮ ਮੋੜਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘੀ ਹੈ।
ਸੁਣੋ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ 'ਤੇ
- ਸੁਣੋ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ: haanji.com.au
- ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ (iOS & Android): Download App
- Spotify: Radio Haanji on Spotify
- Apple Podcasts: Radio Haanji on Apple Podcasts
ਸੁਰਖੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ: ਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਾਲ 1882 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1915) ਅਤੇ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ (1920) ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਕਾਲਜ ਵਰਗੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਪਰ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਨੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਦਾਰੇ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੈਨੇਟ ਵੱਲੋਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੈਂਪਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦਿੱਲੀ, ਜਲੰਧਰ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੇਂਦਰ ਚਲਾਏ। ਸਾਲ 1950 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ 'ਈਸਟ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ' ਤੋਂ ਬਦલી ਕੇ ਮੁੜ 'ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ' ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 'ਤਮਸੋ ਮਾ ਜੋਤਿਰਗਮਯ' ਮੋਟੋ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।
ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਪਰਵਾਸੀਆਂ 'ਤੇ ਅਸਰ
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਲੱਖਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਵਾਉਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਲਗਭਗ 550 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਮੌਜੂਦਾ ਕੈਂਪਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੀ ਕਾਰਬੂਜੀਅਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਹੇਠ ਪੀਅਰ ਜੈਨਰ ਨੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਮਾਣ ਬਹਾਲ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਮਿਆਰ ਵੀ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਘਰ ਬੈਠੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲ ਸਕਣ।
ਗੌਤਮ ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਰੂਪਾਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ
- ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1882 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
- 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਦਿੱਲੀ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਚਲਾਉਣਾ ਪਿਆ।
- 1956 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਬਣਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੀ ਕਾਰਬੂਜੀਅਰ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
- ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
- ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸਾਈਨੇਜ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਨ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
- ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਦੇਣ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਚਾਂਸਲਰ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ?
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਢਾਂਚਾ ਆਮ ਰਾਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਰਾਜਪਾਲ ਚਾਂਸਲਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਰਨ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਕਸਰ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਕਾਦਮਿਕ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪਛੜਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹਨ?
ਗੁਆਂਢੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ.ਆਰ. ਜਾਂ ਪੀ.ਏ.ਯੂ. ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਆਰੀ ਖੋਜ ਦੀ ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰੁੱਪਬਾਜ਼ੀ, ਸਿਆਸੀ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿੰਸਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਚੋਣਾਂ ਅਤੇ ਗੈਂਗਵਿਜ਼ਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਹੈ।
ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ 1674 ਐੱਮ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੋ।
Frequently Asked Questions
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ ਸੀ?
1947 ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ?
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕੈਂਪਸ ਕਦੋਂ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਿਸਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ?
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ ਵਜੋਂ ਕਿਸਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
What's Your Reaction?
