ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਤਿਹਾਸ: ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਬਣਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ- Didar Singh

ਧੰਨ ਧੰਨ ਸੋਢੀ ਸੁਲਤਾਨ, ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਅੰਦਰ ਨਿਮਰਤਾ, ਅਣਥੱਕ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜੋਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਵਾਰਸ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮੌਕੇ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੋਡਕਾਸਟ ਰਾਹੀਂ ਹੋਸਟ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਵਨ ਜੀਵਨ, ਬਚਪਨ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼, ਗੁਰੂ ਘਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦੇਣ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਰਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਨੇ ਪਾਵਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਵੱਈਏ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰੇ ਹਨ:

ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਰਾਮਦਾਸ ਗੁਰੁ ਜਿਨਿ ਸਿਰਿਆ ਤਿਨੈ ਸਵਾਰਿਆ॥

ਡਿਠੇ ਸਭੇ ਥਾਵ ਨਹੀ ਤੁਧੁ ਜੇਹਿਆ॥

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, "ਇਕ ਅਰਦਾਸਿ ਭਾਟ ਕੀਰਤ ਕੀ ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ ਰਾਖਹੁ ਸਰਣਾਈ॥" ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਸਫ਼ਰ।

ਬਚਪਨ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਸਰਕੇ ਆਗਮਨ

ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ 1534 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਦਇਆ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਹਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਾਲਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਰੱਖਿਆ। ਅਜੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਉਮਰ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੀ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।

ਸਿਰ ਤੋਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਸਾਇਆ ਉੱਠ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਬਾਂਹ ਨਾ ਫੜੀ। ਅਜਿਹੀ ਔਖੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਦੀ ਨਾਨੀ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਬਾਸਰਕੇ ਪਿੰਡ ਲੈ ਆਏ। ਬਾਸਰਕੇ ਪਿੰਡ ਹੀ ਤੀਜੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਸੀ। ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਘੁੰਗਣੀਆਂ ਵੇਚਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ।

ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਆਪਣੀ ਨਾਨੀ ਜੀ ਨਾਲ ਬਾਸਰਕੇ ਤੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘੁੰਗਣੀਆਂ ਵੇਚਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਗੁਰੂ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਬਚਨ-ਬਿਲਾਸ ਸੁਣਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਖਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ।

ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ The Deep Talk Show ਨੂੰ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ

ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਤੱਕ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਪੂਰੀ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰੀਆਂ—ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਜੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਸਨ। ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ।

ਜਦੋਂ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ, ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਰ ਲੱਭਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੌਜਵਾਨ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ। ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਮੁਖੋਂ ਬਚਨ ਨਿਕਲੇ, "ਇਹਦੇ ਵਰਗਾ ਕੇਵਲ ਇਹੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅੰਦਰ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪ੍ਰਬਲ ਰਿਹਾ।

ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਤੇ ਥੜ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ

ਜਦੋਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨੇ ਗਾਰੇ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਰੀਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮਿਹਣੇ ਮਾਰੇ ਕਿ ਜਵਾਈ ਕੋਲੋਂ ਮਿੱਟੀ ਢੁਆਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਚਨ ਕੀਤੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਗਾਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੀਨ-ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਛਤਰ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਜਵਾਈਆਂ—ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨੂੰ ਥੜ੍ਹੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਥੜ੍ਹੇ ਬਣਵਾ ਕੇ ਢਾਹੇ ਗਏ। ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਵਾਰ ਚਰਨੀਂ ਢਹਿ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ:

"ਮੈਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਥੜ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਭੁੱਲਣਹਾਰ ਹਾਂ।"

ਇਸ ਬੇਮਿਸਾਲ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ 1574 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਰੱਖਿਆ।

ਦਿਲਚਸਪ ਜੀਵਨ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਨ ਲਈ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕਿਤਾਬ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਨਾ ਭੁੱਲੋ।

ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਦੇਣ

ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਜ ਆਰੰਭੇ:

• ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਗਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ 52 ਕਿੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 'ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ' ਜਾਂ 'ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

• ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਆਰੰਭ: ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਬੈਠੀਆਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ, ਦਸਵੰਧ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਥਾ ਚਲਾਈ।

• ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠਣ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ:

  "ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਕਾ ਜੋ ਸਿਖੁ ਅਖਾਏ ਸੁ ਭਲਕੇ ਉਠਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ॥"

• ਚਾਰ ਲਾਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ: ਸੂਹੀ ਰਾਗ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰ ਲਾਵਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਨੰਦ ਕਾਰਜ ਦੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਰਯਾਦਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅੱਜ ਹਰ ਸਿੱਖ ਵਿਆਹ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਅਹਿਮ ਸਮਾਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਸਲਿਆਂ ਲਈ Today Updates ਅਤੇ Indian Updates ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਲਈ Laughter Therapy, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲਾਂ ਲਈ Boys Meetup ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚਰਚਾਵਾਂ ਲਈ Notebook ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ ਜ਼ਰੂਰ ਐਕਸਪਲੋਰ ਕਰੋ।

ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਸੌਂਪਣਾ ਅਤੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣਾ

ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਖੇ ਤਿੰਨ ਸਪੁੱਤਰਾਂ—ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਜੀ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ, ਵੈਰਾਗ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹੁਕਮ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ।

ਸੰਨ 1581 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਜੋਤੀ-ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਯਤੀਮ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਦੀ ਘਾਲ-ਕਮਾਈ ਸਦਕਾ ਅੱਜ ਉਸ ਦਰਬਾਰ 'ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ 24 ਘੰਟੇ ਚੱਲਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਹੁੰਦੇ ਇਲਾਹੀ ਕੀਰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਆਤਮਿਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।