ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਦਿਵਸ ਇਤਿਹਾਸ - Didar Singh
Host:-
Didar Singh
ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਜਾਣੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਇਤਿਹਾਸ, ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ, ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਦਿਵਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ।
ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਦਿਵਸ
ਜਗਤ ਗੁਰੂ, ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਜੀਵਨ ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਕਲਿਆਣ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਰੱਬੀ ਏਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਬਚਨ ਹਨ—'ਆਪਿ ਨਾਰਾਇਣੁ ਕਲਾ ਧਾਰਿ ਜਗ ਮਹਿ ਪਰਵਰਿਯਉ'। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੀਰ ਮੰਨਦਿਆਂ 'ਜ਼ਾਹਰ ਪੀਰ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਬਾਬਾ' ਆਖ ਕੇ ਵਡਿਆਇਆ ਹੈ। ਆਓ, ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਸਮਝੀਏ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਲਪਨ ਦੇ ਕੌਤਕ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਨ 1469 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਮੇਂ ਦਾਈ ਦੌਲਤਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਲੌਕਿਕ ਨੂਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਦਾਈ ਦੌਲਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਅਸਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਬੀ ਨਾਮ ਦੀ ਦੌਲਤਮੰਦ ਬਣ ਗਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰੱਬੀ ਤੇ ਦਰਗਾਹੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਸੀ।
ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਜਨੇਊ ਦੀ ਰਸਮ
ਪਿਤਾ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਪਾਂਧੇ ਅਤੇ ਮੌਲਵੀਆਂ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅੱਖਰੀ ਵਿੱਦਿਆ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਮੁਹਾਰਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ।
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੂਤ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ:
"ਦਇਆ ਕਪਾਹ ਸੰਤੋਖੁ ਸੂਤੁ ਜਤੁ ਗੰਢੀ ਸਤੁ ਵਟੁ ॥ ਏਹੁ ਜਨੇਊ ਜੀਅ ਕਾ ਹਈ ਤ ਪਾਂਡੇ ਘਤੁ ॥"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿਸ ਜਨੇਊ ਵਿੱਚ ਦਇਆ, ਸੰਤੋਖ, ਜਤ ਅਤੇ ਸਤ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਮੋਦੀਖ਼ਾਨਾ
ਪਿਤਾ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਪਾਰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ 20 ਰੁਪਏ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭੁੱਖੇ ਸਾਧੂਆਂ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾ ਕੇ ਅਸਲ 'ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ' ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੈ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਮੋਦੀਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਇੱਥੇ ਅੰਨ ਤੋਲਦਿਆਂ ਗੁਰੂ ਜੀ 'ਤੇਰਾ-ਤੇਰਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਰੱਬੀ ਬੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਵੇਈਂ ਨਦੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦਾ ਹੋਕਾ
ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਖੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਅਲੋਪ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦਰਗਾਹੀ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਵੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਹੋਕਾ ਦਿੱਤਾ: "ਨਾ ਕੋ ਹਿੰਦੂ ਨਾ ਕੋ ਮੁਸਲਮਾਨ"
ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਮੱਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹਿੰਦੂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸੀ:
"ਪੁਛਨਿ ਫੋਲਿ ਕਿਤਾਬ ਨੋ ਹਿੰਦੂ ਵਡਾ ਕਿ ਮੁਸਲਮਾਨੋਈ। ਬਾਬਾ ਆਖੇ ਹਾਜੀਆ ਸੁਭਿ ਅਮਲਾ ਬਾਝਹੁ ਦੋਨੋ ਰੋਈ।"
ਭਾਵ ਸ਼ੁਭ ਅਮਲਾਂ ਅਤੇ ਨੇਕ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਲੇਬਲ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।
ਚਾਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਗੋਸਟਿ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਹਰਿਦੁਆਰ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਮੱਕਾ-ਮਦੀਨਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਭੁੱਲੀ-ਭਟਕੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਵਹਿਮਾਂ-ਭਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ।
ਜਦੋਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਸਿੱਧਾਂ-ਜੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ (ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ) ਹੋਈ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਤਿਆਗਣ ਦੇ ਪਾਖੰਡ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਜੋਗੀ ਭੁੱਖ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਭੋਜਨ ਮੰਗਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀਆਂ ਦੇ ਬੂਹੇ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਨਾਮ ਜਪਣ, ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਇਆ।
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ
ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦਾ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵਸਾਈ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਵਾਲਾ ਭੇਖ ਉਤਾਰ ਕੇ ਆਮ ਸੰਸਾਰੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਕੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਲਾ ਕੇ 'ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ' ਦਾ ਨਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ। ਅਖ਼ੀਰ ਸੰਨ 1539 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ ਸੀ?
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਨੇਊ ਪਹਿਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਸੀ?
ਵੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ?
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਸਮਝਾਇਆ?
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕਦੋਂ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ ਅਤੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀ?
What's Your Reaction?
Related Posts
