Sri Guru Tegh Bahadur Ji Shahadat: Hind Di Chadar - Pritam Singh Rupal - Gautam Kapil
Host:-
Gautam Kapil
Pritam Singh Rupal
Listen to Radio Haanji's deep discussion on Sri Guru Tegh Bahadur Ji's martyrdom, human rights, Anandpur Sahib, and Sikh history with Pritam Singh Rupal.
ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ, ਪਰ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ (Sri Guru Tegh Bahadur Ji) ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਤਖ਼ਤ-ਓ-ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ। Radio Haanji 1674 AM ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇੱਕ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਕੀ ਗੱਲ ਕੀਚੈ (Ik Des Punjab Ki Gal Kiche) ਵਿੱਚ ਹੋਸਟ ਗੌਤਮ ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਰੂਪਾਲ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਬਾਰੇ ਬੜੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।
ਇਹ ਪੌਡਕਾਸਟ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ "ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ" ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ Human Rights ਅਤੇ Religious Freedom ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਸਿਖਾਇਆ।
ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਬਲੀਦਾਨ ਦਾ ਅਸਲ ਫ਼ਰਕ
ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਮੌਤ, ਬਲੀਦਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਸ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਰੂਪਾਲ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਬਾਰੀਕ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਬਚਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਸਤਾ (Escape Route) ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੋਈ ਨਿੱਜੀ ਮੁਫ਼ਾਦ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ,ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਸਲ ਸ਼ਹਾਦਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਰੱਖੀ, ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ।
ਤਿਆਗ ਮੱਲ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜਨਮੇ ਬਾਲਕ ਤਿਆਗ ਮੱਲ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੋਈ।
-
ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ: ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਵੇਦਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੀਰੀ-ਪੀਰੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਹੇਠ ਯੁੱਧ ਕਲਾ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤੀ (Warfare & Strategy) ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਹਾਰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
-
ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ: ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤੇਗ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
-
ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ: ਅੱਠਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਵੱਲੋਂ "ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ" ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਗਤ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਅੰਗ ਹੈ।
ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ
ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਪਟਨਾ, ਢਾਕਾ ਅਤੇ ਅਸਾਮ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾਇਆ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ (ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸੀ। ਕਹਿਲੂਰ ਦੀ ਰਾਣੀ ਚੰਪਾ ਵੱਲੋਂ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 500 ਰੁਪਏ ਦੇ ਕੇ ਮਾਖੋਵਾਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖ਼ੁਦ ਖ਼ਰੀਦੀ। ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਿਆ ਇਹ ਨਗਰ ਰਣਨੀਤਕ ਪੱਖੋਂ ਇੰਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੀ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ।
ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ
ਮੁਗ਼ਲ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਦੌਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ ਆਪਣੀ ਫ਼ਰਿਆਦ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣਾ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਜਨੇਊ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ:
ਭਾਵੇਂ ਸਾਡੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਜਨੇਊ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜਨੇਊ ਲਾਹੁਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੇ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕਰਾਮਾਤ ਦਿਖਾਉਣੀ ਮੰਨੀ (ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਕਰਾਮਾਤ ਨੂੰ ਕਹਿਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ) ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜ਼ੁਲਮ ਅੱਗੇ ਝੁਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਵਾਰ ਕੇ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦਾ ਹੱਕ ਦਿਵਾਇਆ।
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਡੂੰਘੀਆਂ ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ Radio Haanji ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਸ਼ੋਅ https://haanji.com.au/podcast/notebook ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣੋ।
Frequently Asked Questions
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ 'ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ' ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ' ਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ?
ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਿਸ ਨੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਸੀ?
ਇਸ ਪੌਡਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਬਲੀਦਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?
Radio Haanji 1674 AM 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੌਡਕਾਸਟ ਕਿੱਥੇ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਕੀ Radio Haanji ਦੇ ਪੌਡਕਾਸਟ Spotify ਅਤੇ Apple Podcasts 'ਤੇ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ?
What's Your Reaction?