ਆਓ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣੀਏ (Mental Health)
ਅਸੀਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਦਰਦ ਲਈ ਵੀ ਝੱਟ ਡਾਕਟਰ ਵੱਲ ਭੱਜਦੇ ਹਾਂ। ਸੱਟ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਮਲ੍ਹਮ ਲਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਬੁਖਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜੋ 'ਮਨ' ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰਦੇ ਹਾਂ? ਜਦੋਂ ਮਨ ਦੁਖਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰੂਹ ਥੱਕਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਡਾਕਟਰ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਮੁਸਕੁਰਾਹਟ ਦੇ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਕਿਹਾ "ਮੈਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹਾਂ", ਤਾਂ ਲੋਕ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ? ਲੋਕ ਕਹਿਣਗੇ ਇਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਪਾਗਲ ਹੈ। ਬੱਸ ਇਸੇ "ਲੋਕ-ਲਾਜ" ਦੇ ਡਰ ਨੇ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਤੇ ਸੋਚਾਂ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ 'ਤਾਣਾ-ਬਾਣਾ' ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਬੇਲੋੜਾ ਸੋਚਣ (Overthinking) ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪਹਾੜ ਬਣਾ ਕੇ ਦਿਮਾਗ 'ਤੇ ਬੋਝ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡੇ 'ਮਨ ਦੀ ਹਾਲਤ' (State of Mind) ਹੈ ਜੋ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਚਿੰਤਾ (Worry), ਡਰ, ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾੜਾ, ਬੀਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਪਛਤਾਵਾ ਜਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸਕੂਨ ਨੂੰ ਸਿਉਂਕ (Termite) ਵਾਂਗ ਖਾਣ ਲੱਗਦੇ ਨੇ। ਇਹ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਹੀ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂ ਵਿਗਾੜਦੀਆਂ ਨੇ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਲਗਾਮ ਕੱਸ ਕੇ ਨਾ ਰੱਖੀਏ, ਤਾਂ ਇਹ ਬੇਕਾਬੂ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਡੂੰਘੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਨੇ।
ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਮਾਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜਿਹਾ ਮਤਲਬ ਹੈ— 'ਅੰਦਰੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ'। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਘਰ ਭਰ ਗਏ ਨੇ, ਪਰ ਦਿਲ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਨੇ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੋਸਤ ਫੋਨ ਵਿੱਚ ਨੇ, ਪਰ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਦਿਲ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਾਂ—ਨੌਕਰੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ—ਪਰ ਇਸ ਭੱਜ-ਨੱਠ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ 'ਆਪਣੇ ਆਪ' ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਆਏ ਹਾਂ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਲੱਗਿਆਂ ਜੋ ਬੇਚੈਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ— "ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਕਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਾਂਭ ਲੈ।"
ਆਓ, ਅੱਜ ਇੱਕ ਵਾਅਦਾ ਕਰੀਏ। ਅਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਓਵੇਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਸਕੂਨ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ 'ਤੇ ਮਲ੍ਹਮ ਤਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਹੀ ਹਾਂ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਖੁਦ ਦੇ ਮੋਢੇ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਵੀ ਪੁੱਛਾਂਗੇ— "ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ ਤੇਰਾ?" ਯਾਦ ਰੱਖਿਓ, ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਰੰਗੀਨ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਬੇਰੰਗ ਹੈ।
What's Your Reaction?
