ਮੋਬਾਈਲ ਨੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਮਾਸੂਮ ਬਚਪਨ - Sandeep Sidhu
ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਢਲਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਅਸਲੀ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੌਲਾ, ਪਿੱਠੂ ਗਰਮ, ਲੁਕਣ-ਮੀਟੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਲਿੱਬੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥ-ਪੈਰ। ਉਦੋਂ ਮਾਵਾਂ ਸਾਨੂੰ ਖਿੱਚ-ਖਿੱਚ ਕੇ ਘਰ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਕਿ "ਬਹੁਤ ਖੇਡ ਲਿਆ, ਹੁਣ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਓ।" ਪਰ ਅੱਜ ਸਮਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਮਾਵਾਂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ, "ਪੁੱਤ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਖੇਡ ਆ," ਪਰ ਬੱਚਾ ਫੋਨ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ਤੋਂ ਨਜ਼ਰ ਹਟਾਉਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
ਮੈਂ ਅਕਸਰ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬੱਚਾ ਜੰਮਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਫੋਨ ਫੜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਤੰਗ ਨਾ ਕਰੇ। ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯੂਟਿਊਬ (YouTube) ਚਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬੜਾ ਸੌਖਾ ਹੱਲ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ।
ਬੱਚੇ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਇੱਕ ਕੋਰੀ ਤਖ਼ਤੀ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਾਹਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਕੇ 'ਹਾਰਨਾ' ਅਤੇ 'ਜਿੱਤਣਾ' ਸਿੱਖਣਾ ਸੀ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨਾ ਸਿੱਖਣਾ ਸੀ, ਉਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਕਰੀਨ 'ਤੇ ਉਂਗਲਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਤਾਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਫੋਨ ਦੀ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਅਗਲਾ ਲੈਵਲ (Level) ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਦੋਸਤ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਮੋਢਾ ਕਿਵੇਂ ਥਾਪੜਨਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨੇ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ।
ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦਾਦੀ-ਨਾਨੀ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਕਿੱਥੇ ਗਈਆਂ? ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਸਬਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਬੱਚੇ ਕੋਲ ਸਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ 'ਇੰਸਟੈਂਟ' (Instant) ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਫੋਨ 'ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਬਦਲਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਵਾਈਪ (Swipe) ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਉਵੇਂ ਹੀ ਚੱਲੇ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਪਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਨਜ਼ਾਰਾ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਬੱਚੇ ਝੂਲਿਆਂ 'ਤੇ ਘੱਟ ਅਤੇ ਬੈਂਚਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਫੋਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਖਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੇਠ ਕਾਲੇ ਘੇਰੇ ਅਤੇ ਮੋਢਿਆਂ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਥੱਕ ਗਏ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਟੈਬਲੇਟ ਤਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਸੂਮ ਹਾਸਾ ਕਿਤੇ ਗੁਆ ਲਿਆ।
ਮਾਪੇ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਕੀ ਇਹ ਸਾਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਡਿਜੀਟਲ ਜਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੀਏ? ਬੱਚਾ ਉਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਕਰਦੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪਿਤਾ ਆਪ ਹਰ ਵੇਲੇ ਫੋਨ 'ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਪੁੱਤ ਫੋਨ ਰੱਖ ਦੇ।" ਸਾਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਬੱਚਾ ਬਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਣੇ ਪੈਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣੀ ਸਿਖਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ।
ਯਾਦ ਰੱਖਿਓ, ਬਚਪਨ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਬੱਚੇ ਵੱਡੇ ਹੋਣਗੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਸੋਹਣੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਿਸਟਰੀ (History) ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੀ-ਕਿਹੜੀ ਗੇਮ ਖੇਡੀ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੀ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਰਗੀ ਬਣ ਜਾਵੇ?
ਮੈਂ ਸਭ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਹੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜੋ, ਉਸਦਾ ਫੋਨ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰੋ, ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਓ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਵਾਓ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਸਾਥ ਸਕਰੀਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿੱਘਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
What's Your Reaction?
