ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਡ ਕਰਕੇ “ਪੈਪਸੂ” ਸਟੇਟ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕਿਉਂ ਲੋੜ ਪਈ? - Des Punjab Ki Gal Kiche
Host:-
Gautam Kapil
Pritam Singh Rupal
1948 ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਪੈਪਸੂ ਸੂਬੇ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ, 8 ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਣੋ। ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਪੋਡਕਾਸਟ 'ਇੱਕ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਕੀ ਗੱਲ ਕੀਚੈ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਲ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਕਪਿਲ ਨਾਲ ਖਾਸ ਚਰਚਾ।
1947 ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਦਰਦ ਅਜੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘਟਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ 15 ਜੁਲਾਈ 1948 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਵਾਂ ਪੰਨਾ ਜੁੜਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸੀਂ "ਪੈਪਸੂ" (PEPSU - Patiala and East Punjab States Union) ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਅੱਜ, 78 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਵੱਲ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਆਸੀ ਹੱਦਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਮਾਣ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਾਂਝੇ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਦਾਸਤਾਨ ਹੈ।
ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਖਾਸ ਪੋਡਕਾਸਟ "ਇੱਕ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਕੀ ਗੱਲ ਕੀਚੈ" ਦੇ ਅੱਜ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਹੋਸਟ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਰੁਪਾਲ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਕਪਿਲ ਇਸੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਖਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੰਡ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸਟੇਟ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕਿਉਂ ਪਈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮੁੜ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮਿਲ ਗਿਆ।
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕਮੁੱਠ ਕਰਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕਈ ਆਜ਼ਾਦ ਰਿਆਸਤਾਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉੱਥੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਢਾਂਚਾ ਸੀ। ਵੰਡ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਦਮ ਮਿਲਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਲਝਣ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।
ਪੈਪਸੂ ਕੋਈ ਆਮ ਸੂਬਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਹ ਅੱਠ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ, ਜੀਂਦ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਕਲਸੀਆ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪਟਿਆਲਾ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਅਮੀਰ ਸਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਪਰੋ ਕੇ ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੈਪਸੂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਅਸਲ ਵਖਰੇਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਹੀ ਸਨ, ਭਾਸ਼ਾ ਉਹੀ ਸੀ, ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਉਹੀ ਸਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵੀ ਉਹੀ ਸੀ। 1953 ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸਟੇਟਸ ਰੀ-ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੈਪਸੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਵੱਖ ਰੱਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਠੋਸ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, 1 ਨਵੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਪੈਪਸੂ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਮੁੜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੂਬਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਪਟਿਆਲੇ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਨਾਭੇ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉਸ ਪੁਰਾਣੇ ਪੈਪਸੂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਾਂਭੀ ਬੈਠੇ ਹਨ।
ਅਸੀਂ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਾਂ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਹੋਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਪੋਡਕਾਸਟ ਵੀ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ:
ਤਣਾਅ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹਾਸੇ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਲਈ ਸੁਣੋ Laughter Therapy ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਸਾਂਝ ਲਈ ਜੁੜੋ Kitaab Kahani ਨਾਲ। ਵਿਗਿਆਨ, ਪੁਲਾੜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ The Deep Talk ਸੁਣਨਾ ਨਾ ਭੁੱਲੋ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀਆਂ ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਈ Today Updates ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਖ਼ਬਰਾਂ ਲਈ Indian Updates ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹੋ। ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲਈ Boys Meetup ਸੁਣੋ। ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮਬੱਧ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਅਹਿਸਾਸ ਲੈਣ ਲਈ ਸੁਣੋ Notebook.
Frequently Asked Questions
ਪੈਪਸੂ (PEPSU) ਸਟੇਟ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ਕੀ ਸੀ?
ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ 'ਤੇ 'ਇੱਕ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਕੀ ਗੱਲ ਕੀਚੈ' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੌਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਪੈਪਸੂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਖਾਸ ਰਿਆਸਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ?
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਨ?
1956 ਵਿੱਚ ਪੈਪਸੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?
ਕੀ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਪੋਡਕਾਸਟ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹਨ?
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪੋਡਕਾਸਟ ਸੁਣਨ ਲਈ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਖਾਸ ਹੈ?
What's Your Reaction?
