ਲਗਭਗ 90% ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ 'ਤੇ ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਤੀਜੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ। ਜਾਣੋ 1 ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਖ਼ੂਨੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਡੀ.ਸੀ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਦੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦਾ ਸੱਚ, ਹੋਸਟ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ।
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਕੁਝ ਪੰਨੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਰੂਹ ਕੰਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਨਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੂਨ 1984 ਦਾ ਹਫ਼ਤਾ ਵੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਦਰਦਨਾਕ ਅਤੇ ਅਸਹਿ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਸਿੱਖ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅੱਲੇ ਹਨ। ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੋਡਕਾਸਟ "Sikh History" ਦੇ ਇਸ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਸਟ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 1 ਜੂਨ 1984 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਉਸ ਖ਼ੂਨੀ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵੁਕ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਭਰਪੂਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਓ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ।
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘੱਲੂਘਾਰੇ
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿੱਚ 'ਤੀਜੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ' ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਮ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਖ਼ੂਨੀ ਦੌਰ ਹੰਢਾਏ ਸਨ:
-
ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ (1746 ਈ.): ਕਾਨ੍ਹੂਵਾਨ ਦੇ ਛੰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਅਚਨਚੇਤ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10 ਤੋਂ 12 ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
-
ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ (1762 ਈ.): ਕੁਪ ਰਹੀੜਾ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 20 ਤੋਂ 25 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਿੱਖ ਮਰਦ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
-
ਤੀਜਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ (ਜੂਨ 1984): ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਅਸਥਾਨ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਬੇਰੁਖ਼ੀ
ਇਹ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸੱਚਾਈ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਹਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਮਹਿਜ਼ 2 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਫਾਂਸੀ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ, ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 90 ਫ਼ੀਸਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸਨ।
ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਉਹ ਬਣਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਹੱਕ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਸਨ। ਉਲਟਾ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ੱਕੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ' ਯਾਨੀ ਕਿ ਜਨਮਜਾਤ ਅਪਰਾਧੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਕਹਿ ਕੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ।
ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ
1984 ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 1978 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ 13 ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੇ ਸਿੱਖ ਜਗਤ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੌਮ 'ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਂਪ ਲਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਖ਼ਾਲਸਾ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਢੀ। ਕੌਮ ਦੇ ਰਾਜਸੀ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ 'ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਤੇ' ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਸਤੇ 'ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਮੋਰਚਾ' ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।
ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਗੁਪਤ ਤਿਆਰੀ
ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਅਚਨਚੇਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਤੱਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਯੂ.ਪੀ.) ਦੇ 'ਚਕਰਾਤਾ' ਨਾਮਕ ਪਹਾੜੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਮਾਂਡੋਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੂਬਹੂ ਮਾਡਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ (ਮੌਕ ਡਰਿੱਲ) ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਹਿ 'ਤੇ ਇਸ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਘੜੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।
ਜਦੋਂ ਡੀ.ਸੀ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੇ ਚੁਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼
ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ (ਡੀ.ਸੀ.) ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈਣੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡੀ.ਸੀ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਫ਼ਾਈਲ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲਈ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ।
ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੇ ਇਸ ਪਾਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣਾ ਬਿਹਤਰ ਸਮਝਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਬਰੀ ਲੰਬੀ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ ਲਗਾ ਕੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਸਕੇ।
1 ਜੂਨ 1984: ਖ਼ੂਨੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦਾ ਆਗਾਜ਼
1 ਜੂਨ 1984 ਦਾ ਦਿਨ ਇਸ ਦਰਦਨਾਕ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਨੀਮ ਫ਼ੌਜੀ ਬਲਾਂ (CRPF ਅਤੇ BSF) ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ। 1 ਜੂਨ ਦੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (SGPC) ਦੇ ਕੁਝ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੰਧ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਤਾਇਨਾਤ CRPF ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕੀਤੀ।
ਇਸ ਮਾਮੂਲੀ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਮੋਰਚਾ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਪਰਿਕਰਮਾ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵੱਲ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮਾਹੌਲ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਮੰਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ।
ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ
ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੋਰਚਾਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਫ਼ੌਜੀ ਜਨਰਲ ਸੁਬੇਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੁਝਾਰੂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਫ਼ੌਜ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿੱਧਾ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਦਾਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਜਵਾਬੀ ਫਾਇਰਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਹਮਲਾਵਰ ਕੌਣ ਹੈ।
1 ਜੂਨ ਦੀ ਇਸ ਤਰਫ਼ਾ ਸਰਕਾਰੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਬੇਗੁਨਾਹ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਮਹਿੰਗਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਕਈ ਜੁਝਾਰੂ ਸਿੰਘ (ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 8 ਜਾਂ 11 ਸੀ) ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ 1 ਜੂਨ ਦਾ ਦਿਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਜੰਗ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜੋ 6 ਜੂਨ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੇਦੋਸ਼ੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਵਹਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਅਣਗੌਲੇ ਤੱਥਾਂ ਅਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੋਡਕਾਸਟ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣੋ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQs)
ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ: ਪਹਿਲਾ 'ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ' (1746 ਈ.), ਦੂਜਾ 'ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ' (1762 ਈ.), ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਜੂਨ 1984 ਦਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲਾ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਤਿਆਰੀ ਕਿੱਥੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (UP) ਦੇ 'ਚਕਰਾਤਾ' ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਮਾਡਲ ਬਣਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1984 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕਿਸ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫ਼ਸਰ ਨੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (ਡੀ.ਸੀ.) ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 'ਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ?
ਉੱਤਰ: 1 ਜੂਨ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਬੰਬਾਰੀ ਅਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਭਾਈ ਮਹਿੰਗਾ ਸਿੰਘ ਸਮੇਤ ਲਗਭਗ 8 ਤੋਂ 11 ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ 'ਤੇ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਆਡੀਓ ਸ਼ੋਅ ਸੁਣਨ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਸ 'ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ:
-
ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਹਾਸੇ ਦੇ ਪਲਾਂ ਲਈ ਸੁਣੋ Laughter Therapy Episodes
-
ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਵਿਜ਼ਿਟ ਕਰੋ Kitaab Kahani Audio Stories
-
ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਲਈ ਸੁਣੋ The Deep Talk Show
-
ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ਬਰਾਂ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ Today Updates ਅਤੇ Indian Updates
-
ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਸੁਣੋ Boys Meetup ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡਾਇਰੀ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਲਈ Notebook
What's Your Reaction?
