2 ਜੂਨ 1984 ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ: ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੱਲਬਾਤ- Didar Singh
Host:-
Balkirat Singh
2 june 1984 sikh history, sikh history podcast, radio haanji podcast episodes, punjabi podcast australia, sant jarnail singh bhindranwale, bhai amrik singh, operation blue star history, punjabi podcast 2026
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ (Sikh History) ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੂਨ 1984 ਦਾ ਹਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਥਾਹ ਦਰਦ, ਸਿਦਕ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੀ ਅਦੁੱਤੀ ਦਾਸਤਾਨ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। Radio Haanji ਦੇ ਹਾਲੀਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੋਡਕਾਸਟ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਹੋਸਟ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ (Didar Singh) ਵੱਲੋਂ 2 ਜੂਨ 1984 ਦੇ ਦਿਨ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਾਲਾਤ, ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਆਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਵੁਕ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵੇਰਵਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਓ ਇਸ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ।
ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ
ਇਹ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸੰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ 6 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਹੀ 2 ਜੂਨ 1947 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਵੀ ਸੀ। 2 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਤਾਂ ਹਾਲਾਤ ਬਹੁਤ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ 1 ਜੂਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕੰਪਲੈਕਸ ਉੱਪਰ ਭਾਰੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਦੀ ਬਿਲਡਿੰਗ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮੋਰਚਾਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਸੰਬੋਧਨ: ਹਮਲੇ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਨਿਡਰਤਾ
2 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਸੰਤ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ, ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਰ ਸਿੰਘ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇਹ ਖਦਸ਼ਾ ਜਤਾਇਆ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ (Attack) ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਕਈ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸੰਤਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਅਗਲੇਰੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਬੜੀ ਨਿਡਰਤਾ, ਨਿਰਭੈਤਾ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਡੋਲ ਜਰਨੈਲ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜਾ ਅਤੇ ਕਰਫਿਊ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ
3 ਜੂਨ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੂਰਵ ਸੂਚਨਾ ਦੇ 2 ਜੂਨ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਕਰਫਿਊ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਫਿਊ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੋ ਮਾਸੂਮ ਸੰਗਤਾਂ, ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਹੀ ਡੱਕੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਫੌਜੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਨੁੱਖੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।
ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਪ੍ਰਣ
ਇਸੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਇਕੱਠ ਦੌਰਾਨ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਥੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲ ਸੀ। ਸੰਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ।
ਪਰ ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤਿਅੰਤ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਿਦਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪੱਲਾ ਪਾ ਕੇ ਸੰਤਾਂ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ:
"ਮੈਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਸਾਥ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਭਾਣਾ ਵਰਤੇਗਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡੇ 'ਤੇ ਹੰਢਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਵਾਂਗਾ।"
ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਅਡੋਲ ਫੈਸਲੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਪੂਰੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ, ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਦੇ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਉੱਠੀ।
ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਰੇਡੀਓ ਸੰਬੋਧਨ ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਬਹਾਲੀ
2 ਜੂਨ 1984 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਪੌਣੇ ਨੌਂ-ਨੌਂ ਵਜੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਦਾ ਰਾਜ (Military Rule) ਲਾਗੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਐਲਾਨ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੁਣ ਖ਼ੂਨੀ ਟਕਰਾਅ ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਪਰ ਇਸ ਸਾਰੇ ਭਾਰੀ ਤਣਾਅ, ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਕ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। 2 ਜੂਨ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਕੀ ਦਿਨਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਤਨੇਮ, ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਜਾਰੀ ਰਹੀ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ (FAQs)
1. 2 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਦਿਹਾੜਾ ਸੀ?
2 ਜੂਨ 1984 ਨੂੰ ਸੰਤ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲਿਆਂ ਦਾ 37ਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਸੀ (ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜੂਨ 1947 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ)।
2. ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੌਣ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ?
ਭਾਈ ਅਮਰੀਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਲਹਿਰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪੱਲਾ ਪਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਗੇ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੀ ਭਾਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪਾਉਣਗੇ।
3. 2 ਜੂਨ 1984 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ?
2 ਜੂਨ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਰੇਡੀਓ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਮਾਨ ਫੌਜ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
4. ਅਸੀਂ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ (Radio Haanji) ਦੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਪੋਡਕਾਸਟ ਕਿੱਥੇ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?
ਤੁਸੀਂ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੋਰਟਲ haanji.com.au, ਮੈਲਬੋਰਨ ਵਿੱਚ 1674 AM ਲਾਈਵ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਪੰਜਾਬੀ ਪੋਡਕਾਸਟ ਆਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਹੋਸਟ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਰੇ ਐਪੀਸੋਡ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ।
What's Your Reaction?
