ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ: ਜੀਵਨ, ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਅਮਿੱਟ ਪੈੜਾਂ - Gautam Kapil & Pritam Singh Rupal
Host:-
Gautam Kapil
Pritam Singh Rupal
ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਚੈ' ਵਿੱਚ ਹੋਸਟ Gautam Kapil ਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ Pritam Singh Rupal ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ।
ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਬਿਰਹਾ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਾਵਿ-ਕਲਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਣਛੂਹੇ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ 1674 AM ਦੇ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਚੈ' ਵਿੱਚ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਹੋਸਟ Gautam Kapil ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਤਰਕਾਰ Pritam Singh Rupal ਨੇ ਇਸ ਐਪੀਸੋਡ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੇ ਬਚਪਨ, ਮਾਝੇ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਸਨੇਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਅਹਿਮ ਤੱਥ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ।
ਕਿੱਥੇ ਸੁਣੋ ਇਹ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ
ਆਪਣੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਲਿੰਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ:
- ਸੁਣੋ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ: haanji.com.au
- ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ (iOS & Android): Download App
- Spotify: Radio Haanji on Spotify
- Apple Podcasts: Radio Haanji on Apple Podcasts
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ
ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਚਰਚਾ ਦੌਰਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰੀਕਾਂ (23 ਜੁਲਾਈ 1936 ਅਤੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1937) ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਟਾਲਾ ਆ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਡਿਗਰੀ ਮੁਕੰਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਠੇਠ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਪਕੜ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਲੂਣਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੋਚ
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ 'ਲੂਣਾ' ਸਮਾਜਿਕ ਮਰਦ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਿਰਤਾਂਤ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਰਚਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੂਣਾ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਦਲੀਲ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਕਾਰੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਆਸਾ ਸਿੰਘ ਮਸਤਾਨਾ, ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਵਰਗੇ ਦਿੱਗਜ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।
ਗੌਤਮ ਕਪਿਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਰੂਪਾਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ
- ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਨਾਂ 'ਮੰਦੋ' ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਆ ਕੇ ਵੱਸਿਆ ਸੀ।
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਭੱਖੜਾ, ਬਘਾਰ, ਪਥਕਣ ਅਤੇ ਜਰੀਬ ਵਰਗੇ ਠੇਠ ਪੇਂਡੂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅਨੌਖੀ ਵਰਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
- ਮਹਾਂਕਾਵਿ 'ਲੂਣਾ' ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮਰਦ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੋਚ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿਵਾਇਆ।
- ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਰੀਲੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਤਰੰਨਮ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ।
- ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 6 ਮਈ 1973 ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਨੂੰ 'ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ' ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਦਰਦ, ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਜੋ ਡੂੰਘਾਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀ ਅਛੋਪਲੀ ਝਲਕ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਾਹਿਤਕਲਮ ਦੇ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਝੇ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਰਚੀ-ਬਸੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਤਰੰਨਮ ਵਿੱਚ ਗਾ ਕੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਤਰ-ਮੁਗਧ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ 'ਲੂਣਾ' ਦਾ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ?
ਮਹਾਂਕਾਵਿ 'ਲੂਣਾ' ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿੱਸਾ ਕਾਵਿ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਬਦਲਦਿਆਂ ਪੂਰਨ ਭਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਲੂਣਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਰਚਨਾ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਬਹਿਸ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਮਰਦ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਲਾਤਮਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸਨਮਾਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੀਥ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।
ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਰਚਾ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਰਥਕ ਯਤਨ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰੋ।
Frequently Asked Questions
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਨੂੰ 'ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ' ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ 'ਲੂਣਾ' ਦਾ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ?
ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕੀ ਸੀ?
ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰੇਡੀਓ ਹਾਂਜੀ 'ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
What's Your Reaction?
